12.9 De balans opgemaakt

Betekent dit dat een political question-doctrine nauwelijks bruikbaar is?

Dat gaat mijns inziens te ver. Ook in diverse andere landen, zoals Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk, heeft de rechter vergelijkbare doctrines erkend.1 Het bereik van deze doctrines strekt zich vooral uit tot beslissingen en handelingen van de andere staatsmachten op het gebied van het buitenlands beleid.2 Daarmee is duidelijk dat de aan een political question-doctrine ten grondslag liggende gedachte dat de rechter zich in sommige geschillen afzijdig moet houden ook in andere landen wordt aanvaard.3

Daar komt bij dat een verwijzing naar een ‘political question-doctrine’ of een ‘political question’ vaak aan duidelijkheid weinig te wensen overlaat. Met een dergelijke verwijzing kan eenvoudig worden aangegeven dat de rechter zich terughoudend moet opstellen.

Een analyse van de rechtspraak van Amerikaanse en Nederlandse rechters leert echter dat de verwijzingen naar een political question-doctrine en political questions in sommige gevallen te ver doorschieten. Strikt genomen is deze verwijzing voorbehouden aan die geschillen waarover de rechter zich in het geheel niet zou moeten uitspreken. De redenen hiervoor zijn niet gelegen in de persoonlijke omstandigheden of de identiteit van eiser, maar veeleer in de aard en het voorwerp van het voorgelegde geschil. De rechter meent dat hij in dat geval geen inhoudelijk beoordeling ‘mag’ of ‘kan’ geven. Een verwijzing naar de political question-doctrine of political questions in een andere context, waaronder in het kader van de rechterlijke remedie, is op zichzelf onjuist, hoe treffend daarmee ook kan worden aangegeven dat de rechter zich in een bepaald opzicht terughoudend zou moeten opstellen.