8.2.4 De beperking van het eigendomsrecht van de verkoper

Veelal wordt de verklaring voor de goederenrechtelijke werking van de vervulling van de voorwaarde impliciet gezocht in de omstandigheid dat de verkoper gedurende de periode van onzekerheid nog slechts eigenaar onder ontbindende voorwaarde zou zijn, zodat hij ook nog slechts kan beschikken over een eigendomsrecht onder ontbindende voorwaarde. De nemo-plus-regel bewerkstelligt vervolgens dat derden ook geconfronteerd worden met deze beperking van het eigendomsrecht door de voorwaarde. Dat de verkoper nog slechts eigenaar onder ontbindende voorwaarde is en dientengevolge nog enkel kan beschikken over het door de voorwaarde beperkte eigendomsrecht is voor het Nederlandse recht vrijwel onbestreden. Zowel de wetgever als de Hoge Raad heeft zich in die zin uitgelaten en ook in de literatuur treft men nauwelijks een andere opvatting aan.1

Deze benadering is in die zin begrijpelijk, dat een beperking van de beschikkingsmacht van de verkoper noodzakelijk is om de goederenrechtelijke werking ten opzichte van derden te waarborgen, wanneer deze goederenrechtelijke werking niet op andere wijze – zoals door de fictie van de terugwerkende kracht van de vervulling van de voorwaarde of een specifieke beschermingsbepaling als § 161 BGB – is gegarandeerd. Bij gebreke van een dergelijke beperking van de beschikkingsmacht zou de verkoper de eigendomsverkrijging van de koper immers eenvoudig kunnen verijdelen door de zaak tussentijds aan een derde over te dragen. Onduidelijk blijft in deze benadering evenwel waarom de verkoper gedurende de periode van onzekerheid nog slechts een eigendomsrecht onder ontbindende voorwaarde heeft. Geregeld wordt aangenomen dat het eigendomsrecht van de verkoper belast is met de voorwaarde of dat de voorwaarde het eigendomsrecht van de verkoper beperkt.2 Op welke wijze een dergelijke beperking of belasting van het eigendomsrecht wordt gerealiseerd, blijft daarbij vaak onduidelijk of zelfs onbesproken.3 Zij laat zich niet zonder meer uit het karakter van de overdracht onder opschortende voorwaarde afleiden. De aan de overdracht verbonden voorwaarde heeft immers tot gevolg dat de werking van de overdracht is uitgesteld tot het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat (vgl. art. 6:22 BW).4 Tot het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat, heeft de overdracht strikt genomen geen werking. Hoe een overdracht zonder werking kan leiden tot een beperking van het eigendomsrecht, is niet aanstonds duidelijk. Tegen deze achtergrond laat zich de opvatting van Vriesendorp goed begrijpen: indien de overdracht nog geen werking heeft, is de verkoper nog volledig eigenaar.5

Hoe komt het dan toch tot deze beperking van het eigendomsrecht van de verkoper, welke beperking door vrijwel de gehele literatuur alsook de wetgever en de Hoge Raad als een gegeven wordt aangenomen?