9.4.14.6 Strafrechtelijke beginselen uit het (supra)nationale recht

Algemeen aanvaarde beginselen uit het strafrecht kunnen ook gelden voor fiscale bestuurlijke boetes, omdat het strafkarakter de toepassing van die beginselen meebrengt.1

Te denken valt bijvoorbeeld aan het legaliteitsbeginsel.2 Dit fundamentele rechtsbeginsel van strafrecht is niet alleen in de nationale strafwetgeving verankerd3 en (bij de Vierde Tranche Awb) bestuursrechtelijk gecodificeerd in art. 5:4 Awb, maar ook opgenomen in art. 7 lid 1 EVRM.4 Een fiscale bestuurlijke boete kan niet worden opgelegd wanneer het handelen of nalaten nog niet beboetbaar was gesteld op het moment waarop dat handelen of nalaten plaatsvond.5 Evenzeer mag geen zwaardere straf worden opgelegd dan ten tijde van het begaan van het feit mogelijk was.6 Ook wijzigingen van het boetebeleid, die na het begaan van het beboetbare feit worden doorgevoerd en een strafverzwaring inhouden, mogen niet op dat eerder begane feit worden toegepast.7 In de spiegelbeeldige situatie, waarin de maximale straf na het begaan van het beboetbare feit wordt verlaagd, moet de boeteling van die lichtere straf kunnen profiteren. Deze rechtsregel is niet terug te voeren op het legaliteitsbeginsel, maar op art. 15 lid 1, derde volzin BUPO.8 Deze regel komt ook in het Nederlandse strafrecht voor9 en heeft voor het fiscale boeterecht een beleidsmatige pendant.10 Een voor de boeteling gunstige wijziging van de regelgeving, die is ingevoerd nadat het beboetbare feit is begaan, heeft dus wél materieel terugwerkende kracht.

In beginsel zou de bewijslast volgens de reguliere bewijsregels op de boeteling rusten: hij beroept zich immers op een voor hem gunstig, boeteverlagend standpunt.11 Volgens Feteris moet de rechter in deze gevallen echter ambtshalve onderzoeken of er sprake is van strijd met het verdragsrecht.12 Hij doelt daarbij op de verbindendheid van de beboetbare bepaling als zodanig: het gaat dus niet om de feiten en omstandigheden, maar om de toepassing van het recht. Het recht behoeft geen bewijs.13 Ik ben het met Feteris eens: de rechter heeft immers de wettelijke opdracht om ambtshalve de rechtsgronden aan te vullen.14 Ook in het Nederlandse strafrecht moet deze rechtsregel ambtshalve worden toegepast.15 Bovendien is de formulering van art. 5:4 Awb (net als in het strafrecht) dwingend.16