6.3.3.1 Crediteurenakkoord

Om een bestaande schuldenlast te verminderen kan een schuldenaar zijn schuldeisers een akkoord1 aanbieden. De inhoud van een akkoord is niet aan regels gebonden en kan van alles inhouden. In de insolventiepraktijk is het percentageakkoord2 het meest voorkomend: schuldeisers wordt gevraagd genoegen te nemen met een deelbetaling in ruil voor over en weer te verlenen finale kwijting.3 Voor de schuldeiser zal het al dan niet ingaan op een aanbod tot een akkoord in de praktijk afhangen van de uitkomst van een risicoafweging: wat is de kans dat ik beter af ben met of zonder akkoord?4 Hoewel het motief van de schuldenaar in veruit de meeste gevallen zal zijn gelegen in het kunnen continueren van zijn onderneming of in het realiseren van een doorstart,5 hoeft dit het geval te zijn. Met het zogeheten liquidatieakkoord wordt de gerechtelijke vereffening door en namens de schuldeisers namelijk vervangen door een contractuele.6 In de praktijk is het succes van een onderhands akkoord – dat steeds een (meerpartijen)overeenkomst tussen de schuldenaar en zijn gezamenlijke schuldeisers betreft – veelal afhankelijk van de bereidheid van iedere schuldeiser om in te stemmen met het voorstel. Een akkoord is als uitgangpunt namelijk enkel bindend ten aanzien van de schuldeisers die met het akkoordvoorstel hebben ingestemd: een schuldeiser die niet instemt behoudt zijn vordering en de mogelijkheid tot verhaal op het vermogen van de schuldenaar en zou zodoende de totstandkoming van een (algeheel) akkoord kunnen frustreren. Vooralsnog kan een schuldenaar alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden medewerking van een crediteur afdwingen.7

Een uitzondering geldt voor een akkoord dat in faillissement of surseance tot stand komt. In dat geval bestaat onder voorwaarden wél de mogelijkheid schuldeisers te dwingen een aangeboden akkoord te aanvaarden. Tot het aannemen van een akkoord is een gewone meerderheid voldoende. Anders dan het geval bij een akkoord buiten faillissement of surseance, rechtvaardigt dit een zorgvuldig bij wet vastgelegde procedure en vereist het dat de rechtbank het akkoord goedkeurt, ofwel: homologeert.8 Het is dan ook niet voor niets dat een dergelijk (aangenomen) akkoord in faillissement of surseance een dwangakkoord of gerechtelijk akkoord wordt genoemd.9 Een faillissements- of surseanceakkoord raakt echter alleen de concurrente schuldeisers. Schuldeisers met voorrang, zoals separatisten (pand- en hypotheekhouder) en (andere) bevoorrechte schuldeisers, zoals de Belastingdienst,10 zijn niet aan een dwangakkoord gebonden. Dit is anders wanneer zij afstand doen van hun voorrangspositie (en zodoende ook mogen meestemmen over een akkoordvoorstel)11 of vrijwillig medewerking verlenen aan een akkoord.